Listopad jeszcze się nie skończył, a w pracy już zaczyna się „domykanie roku”. Cele, budżety, oceny, zaległe projekty i sprawy, których podobno nie można przenieść na styczeń.

Po pracy czeka druga lista. Prezenty, spotkania, wyjazdy, rodzinne ustalenia, szkolne wydarzenia i myślenie o tym, żeby wszyscy byli zadowoleni.

Do tego ciemno robi się wcześnie, trudniej wyjść z domu, a poranny budzik brzmi jakby dzwonił w środku nocy.

Nic dziwnego, że pod koniec roku wiele osób mówi: „Nie mam już siły”. To zmęczenie rzadko ma jedną przyczynę.

Końcówka roku nie zaczyna się w listopadzie

Organizm nie zeruje obciążenia pierwszego dnia każdego miesiąca. Jeśli przez większość roku pracowałeś pod presją, skracałeś sen, odkładałeś odpoczynek i rozwiązywałeś kolejne pilne sprawy, listopad spotyka Cię już z określonym poziomem zmęczenia.

Ostatnie tygodnie roku nie tworzą więc całego problemu. Często ujawniają koszt wcześniejszych miesięcy.

Przez pewien czas da się działać mobilizacją. Termin pomaga się skupić, adrenalina dodaje energii, a myśl o świętach albo urlopie trzyma w ruchu. Potem nawet drobne zadanie zaczyna wymagać nieproporcjonalnego wysiłku. Trudniej się skoncentrować, łatwiej popełnić błąd, szybciej pojawia się rozdrażnienie.

Nie zawsze masz za mało dyscypliny. Czasem od zbyt dawna jedziesz bez rezerwy.

Dlaczego wszystko musi być gotowe przed końcem roku?

Część terminów jest realna. Zamknięcie budżetu czy rozliczenie projektu ma konkretną datę. Część wynika jednak z umowy organizacyjnej: „zróbmy to jeszcze w tym roku”, choć nikt nie potrafi wyjaśnić, co stanie się 2 stycznia.

Gdy kilka osób przenosi własne opóźnienia na ostatnie tygodnie, powstaje fala cudzej pilności. Każdy temat dostaje czerwony wykrzyknik. Trudno wtedy odróżnić to, co rzeczywiście ważne, od tego, co po prostu długo czekało.

Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy wymienia nadmierne obciążenie, presję czasu, sprzeczne wymagania i brak wpływu na sposób wykonywania pracy wśród istotnych ryzyk psychospołecznych. To nie są wyłącznie problemy ze „słabą odpornością” pojedynczej osoby. Znaczenie ma również sposób organizacji pracy.

Po pracy zaczyna się druga zmiana

Końcówka roku bywa przedstawiana jako czas odpoczynku i bliskości. W praktyce przygotowanie tej bliskości także wymaga pracy. Trzeba coś kupić, ugotować, zaplanować, zaprosić, zawieźć i pamiętać o potrzebach wielu osób.

Jeśli na co dzień to Ty trzymasz w głowie rodzinny kalendarz, przed świętami obciążenie rośnie jeszcze bardziej. Nawet wtedy, gdy część zadań wykonują inni, samo koordynowanie bywa męczące.

WHO wskazuje konflikt między wymaganiami pracy i domu jako jedno z zagrożeń dla zdrowia psychicznego. Pod koniec roku oba światy jednocześnie zwiększają oczekiwania. Regeneracja znika między jednym a drugim.

Mniej światła też może mieć znaczenie

Jesienią i zimą część osób zauważa większą senność, spadek energii i gorszy nastrój. Krótszy dzień oznacza również mniej okazji do ruchu i przebywania na zewnątrz. Po pracy łatwiej zostać w domu, choć wcześniej spacer albo spotkanie pomagały odzyskać równowagę.

Nie każde listopadowe zmęczenie jest depresją sezonową. Sezonowe zaburzenie afektywne to postać depresji o powtarzalnym wzorcu związanym z porą roku. Jeśli obniżony nastrój i wyraźne zmiany funkcjonowania wracają każdej jesieni lub zimy, nie należy stawiać sobie diagnozy na podstawie artykułu. Dobrze porozmawiać ze specjalistą.

Co możesz zrobić, zanim zaczniesz zaciskać zęby?

1. Podziel zadania na trzy grupy

Zamiast jednej długiej listy zrób trzy krótsze:

  • musi wydarzyć się przed końcem roku;
  • dobrze, żeby się wydarzyło, ale można negocjować zakres;
  • może poczekać do stycznia.

Najtrudniejsza bywa trzecia grupa, bo wymaga uznania, że nowy rok nie jest katastrofą. Nie każda zaległość musi zostać spłacona w grudniu.

2. Pytaj, co naprawdę oznacza „pilne”

Gdy dostajesz kolejne zadanie, zapytaj o konkretny termin i konsekwencje jego przesunięcia. Jeśli wszystko ma najwyższy priorytet, poproś przełożonego o ustalenie kolejności.

To nie jest odmowa pracy. To próba wykonania jej w warunkach, w których priorytet ma jeszcze jakieś znaczenie.

3. Nie planuj odpoczynku wyłącznie po wszystkim

„Odpocznę, gdy skończę” brzmi rozsądnie, ale pod koniec roku lista rzadko się kończy. Potrzebne są małe granice w trakcie: wieczór bez służbowej poczty, krótki spacer w dziennym świetle, posiłek bez ekranu, jeden dzień weekendu bez nadrabiania.

Takie działania nie usuną źle zorganizowanej pracy. Mogą jednak zatrzymać dokładanie kolejnych kosztów.

4. Ustal, czego w tym roku nie zrobisz

Ta zasada dotyczy także spraw poza firmą. Być może nie przygotujesz wszystkiego sam. Nie pojedziesz na każde spotkanie. Nie kupisz idealnego prezentu dla wszystkich. Nie stworzysz świąt, po których nikt nigdy nie poczuje rozczarowania.

Rezygnacja z części planu może być bardziej odpowiedzialna niż doprowadzenie się do granicy wytrzymałości.

Kiedy nie tłumaczyć wszystkiego końcówką roku?

Zwróć uwagę, jeśli zmęczenie nie zmniejsza się po wolniejszym dniu, od dawna źle śpisz, tracisz zainteresowanie tym, co wcześniej było ważne, izolujesz się albo coraz częściej sięgasz po alkohol, żeby się wyłączyć.

Niepokojące są też utrzymujący się obniżony nastrój, silny lęk, poczucie beznadziei i trudność z wykonywaniem podstawowych obowiązków. W takiej sytuacji nie czekaj automatycznie do urlopu czy stycznia. Konsultacja z psychologiem lub lekarzem pomoże ustalić, czy chodzi o przeciążenie, wypalenie, depresję albo kilka nakładających się problemów.

Nie musisz zasłużyć na koniec roku wyczerpaniem

Rok można domknąć także z niedokończonymi sprawami. Niektóre decyzje będą przeciętne. Ktoś może nie być zachwycony. Część planów przejdzie na styczeń.

To nie świadczy o porażce. Świadczy o tym, że czas, energia i uwaga mają granice.

Jeżeli co roku w grudniu docierasz do ściany, problemem może nie być grudzień. Być może przez pozostałe miesiące zbyt mało miejsca zostaje na odzyskiwanie sił.

Czytaj dalej: Nie chcę awansu. Czy coś jest ze mną nie tak? · Dlaczego odpoczynek już nie pomaga? · Nie mam siły po pracy. Czy to normalne? · Pomoc przy przeciążeniu psychicznym

Źródła