Depresja nie jest lenistwem - jak mówić o niej bliskim

Z życia wzięte

Kamil zasypia przodem do budzika. Rano ciało jest ciężkie jak z ołowiu. Spóźnia się, zapomina o prostych rzeczach. Słyszy: „weź się w garść”. On by chciał - ale myśl o prysznicu jest jak wejście na strome schody z plecakiem cegieł.

Dlaczego tak się dzieje?

• Spowolnienie psychoruchowe. Depresja często spowalnia ciało i myśli - to objaw biologiczny, nie „cecha charakteru”.
• Anergia i anhedonia. Mało energii i mniejsza zdolność odczuwania przyjemności wyłączają naturalne „paliwo do działania”.
• Spirala wstydu. „Nie ogarniam → wstyd → unikam → mam jeszcze mniej energii”.

Co na to psychologia?

• Psychoedukacja dla bliskich. Depresja to zaburzenie zdrowia, a nie lenistwo. Słowa wsparcia działają jak lek, zawstydzanie - jak trucizna.
• Język wsparcia (DO): „Widzę, że Ci trudno”, „Jestem z Tobą”, „Chcesz, żebym poszedł z Tobą na wizytę?”, „Co mogę odjąć z Twoich obowiązków?”.
• Język, który rani (DON’T): „Inni mają gorzej”, „Weź się w garść”, „Przesadzasz”.
• Plan bezpieczeństwa. Uzgodnione kroki na wypadek nasilenia objawów / myśli samobójczych.

Ćwiczenie 3‑10‑30

3 min (dla osoby wspierającej): Walidacja + mikro-pomoc teraz.

1. Powiedz spokojnie: „Widzę, że jest Ci ciężko. Jestem obok.”
2. Zaproponuj konkretną pomoc: „Przyniosę herbatę i razem ustawimy budzik na 10 minut spaceru. Pójdę z Tobą.”
3. Zdejmij 1 rzecz z listy zadań osoby bliskiej (np. „Ja dziś ogarnę zakupy”).

10 min: Rozmowa NVC - gotowy skrypt.

1. O: „Widzę, że od tygodnia wstajesz później i trudniej Ci zacząć dzień.”
2. U: „Martwię się i czuję bezradność.”
3. P: „Potrzebuję Twojego zdrowia i spokoju.”
4. Prośba: „Czy zgodzisz się, żebyśmy dzisiaj ustawili wizytę u psychologa? Mogę zadzwonić i pójść z Tobą.”

30 dni: „Most wsparcia”.

• Ustal na stałe 3 punkty tygodniowo (np. wt. 18:00 spacer, czw. wspólny obiad, nd. 20:30 telefon).
• Wspólny kalendarz: kto/co/kiedy. Odhaczajcie ✔ po każdym punkcie.
• Ustalcie „czerwone flagi” i plan: nasilenie bezsenności >3 noce, myśli „nie dam rady” codziennie, myśli samobójcze → kontakt ze specjalistą natychmiast / tel. 112 / 116 123.

Bibliografia

• APA. Understanding Depression.
• NICE Guideline: Depression in adults - recognition and management.
• Rosenberg M.B. Porozumienie bez przemocy (NVC).