Brak energii. Trudność, żeby rano wstać. Drażliwość. Coraz mniej rzeczy cieszy. Człowiek patrzy na siebie i nie wie: jestem wypalony czy mam depresję?

Tych stanów nie da się pewnie odróżnić jednym pytaniem ani testem z internetu. Część objawów jest podobna. Wypalenie i depresja mogą też występować razem.

Można jednak sprawdzić, gdzie zaczyna się problem i jak daleko już sięga.

Wypalenie jest związane z pracą

Światowa Organizacja Zdrowia opisuje wypalenie jako zjawisko związane z przewlekłym stresem w pracy, z którym nie udało się skutecznie poradzić. Najczęściej obejmuje:

  • wyczerpanie,
  • rosnący dystans, niechęć albo cynizm wobec pracy,
  • poczucie mniejszej skuteczności zawodowej.

Na początku człowiek może nadal czuć się lepiej poza pracą. Ma energię dla bliskich, hobby albo wyjazdu. Problem wraca głównie w kontakcie z obowiązkami zawodowymi.

Z czasem granica może się zatrzeć. Długotrwałe wypalenie zaczyna wpływać na sen, relacje, ciało i całe życie.

Depresja zwykle nie zatrzymuje się na pracy

W depresji obniżony nastrój albo utrata zainteresowania i przyjemności dotyczą zwykle wielu obszarów życia. Człowiek może nie mieć siły nie tylko do pracy, lecz także do spotkań, odpoczynku czy rzeczy, które wcześniej były ważne.

Mogą pojawić się również:

  • poczucie bezwartościowości lub nadmiernej winy,
  • wyraźne problemy ze snem albo apetytem,
  • trudność w skupieniu i podejmowaniu decyzji,
  • poczucie beznadziei,
  • myśli o śmierci lub samobójstwie.

Nie każda depresja wygląda jak smutek. Czasem najbardziej widoczne są zmęczenie, zobojętnienie albo drażliwość.

Pytania, które pomagają uporządkować obraz

Zamiast od razu wybierać etykietę, warto zapytać:

  1. Czy po odłączeniu od pracy odzyskuję choć część energii i zainteresowania?
  2. Czy trudność dotyczy przede wszystkim pracy, czy również relacji i rzeczy, które kiedyś sprawiały mi przyjemność?
  3. Jak długo to trwa i czy objawy narastają?
  4. Jak wygląda sen, apetyt, koncentracja i codzienne funkcjonowanie?
  5. Czy pojawia się beznadzieja, poczucie własnej bezwartościowości albo myśli o śmierci?

Odpowiedzi nie zastępują konsultacji. Pomagają jednak zobaczyć, że problem może być szerszy niż ciężki czas w pracy.

Możliwe są oba problemy naraz

Wypalenie nie chroni przed depresją. Przewlekły stres, brak regeneracji i utrata wpływu mogą zwiększać obciążenie psychiczne. Z drugiej strony depresja może sprawić, że praca zaczyna kosztować znacznie więcej niż wcześniej.

Dlatego w gabinecie nie zgadujemy na podstawie jednego objawu. Porządkujemy cały obraz: pracę, życie poza pracą, czas trwania, ciało, sen, koncentrację, relacje i bezpieczeństwo.

Kiedy nie czekać

Pilnej pomocy wymaga sytuacja, w której pojawiają się myśli o zrobieniu sobie krzywdy, brak poczucia bezpieczeństwa albo wyraźna niemożność codziennego funkcjonowania. W bezpośrednim zagrożeniu życia należy dzwonić pod 112 lub 999 albo zgłosić się na SOR lub izbę przyjęć szpitala z oddziałem psychiatrycznym.

Przy nasilonych objawach warto skonsultować się z lekarzem psychiatrą. Psycholog może pomóc ocenić sytuację, uporządkować czynniki obciążające i zaplanować dalszą pracę. Te formy pomocy nie wykluczają się.

Od czego zacząć

Jeśli nie wiesz, czy to wypalenie, depresja czy przeciążenie, nie musisz sam stawiać rozpoznania. Pierwsza rozmowa może służyć właśnie temu, żeby sprawdzić, czego teraz potrzebujesz i czy do pracy psychologicznej warto dołączyć konsultację lekarską.

Czytaj dalej: Wypalenie zawodowe · Przeciążenie psychiczne · Psycholog czy psychiatra przy wypaleniu?

CTA: Jeśli objawy trwają i trudno Ci ocenić ich znaczenie, możesz zacząć od spokojnej konsultacji. Umów spotkanie.

Najczęstsze pytania

Czy wypalenie zawodowe jest depresją?
Nie. Wypalenie jest zjawiskiem związanym z pracą, a depresja zaburzeniem zdrowia psychicznego obejmującym zwykle szerszy zakres funkcjonowania. Objawy mogą być podobne i oba problemy mogą współwystępować.

Czy psycholog może rozpoznać, że potrzebna jest konsultacja psychiatryczna?
Psycholog może ocenić zgłaszane objawy i zarekomendować konsultację z lekarzem psychiatrą, szczególnie gdy objawy są nasilone, obejmują wiele obszarów życia albo pojawia się zagrożenie bezpieczeństwa.

Źródła